در شراشر وجود ، مقايسه نمىشود . سرّ مطلب در آن است كه نفس داراى ادراك و هوش و مستعد از براى ادراك معقولات و روحانيات ، بعد از آن كه به تحصيل كمالات عقليه تن در نداد و از آن جايى كه عمل بدون علم ، به حال نفس چندان نافع واقع نمىشود ، چنين نفسى با ملاحظهء حصول صور مضاد عقليات [ 1 ] بعد از مفارقت ، خود را از نيل به لذات ، محروم مشاهده نمايد . و چون داراى ذكاوت است ، از سذاجت و سادگى خارج شده است . و بعد از موت آنچه كه مانع از ادراك الم حاصل از جهالت است ، رفع مىشود و تألم حاصل از جهل مركّب و عذاب ناشى از محروميت از معارف عقلى ، او را احاطه مىنمايد . نفس به واسطهء تعلق به بدن و سرگرمى آن با جزئيات و انتقالش به صور حاصل از حواس جزئى ، بعد از آن كه به واسطهء موت از شواغل و انفعالات و هيآت حاصل از مجاورت بدن ، زايل شود و با فرض تمكن صور مضادّ و رويهء